جامعه شناسی

  • ۰
  • ۰

خسرو گلسرخی

بیست و نهم بهمن سالگرد اعدام خسروگلسرخی توسط رژیم پهلوی است متن پیش رو نوشته "مازیار بهروز" توسط اینجانب به فارسی برگردانده شده است که از نظرتان می گذرد:

خسرو گلسرخی ( زاده شده در رشت به سال 1322) ، شاعر و چهره ای انقلابی است که ایستادگی مبارزه جویانه اش در جریان نمایش تلویزیونی محاکمه اش و متعاقبا اعدام توسط جوخه آتش در سال 1974 میلادی، به وی جایگاهی مقدس در تاریخ فرهنگی و سیاسی مدرن ایران اعطاء نمود

گلسرخی در یک خانواده گیلانی که دارای پیوندهای نیرومندی با حزب توده ایران بود به دنیا آمد در اوان کودکی، پدرش را از دست داد و به دنبال این واقعه، در خانه پدربزرگ مادری اش که در شهر قم شغلی اداری داشت پرورش یافت پس از وفات پدربزرگش به سال 1962 به منظور امرار معاش، همراه با مادرش به تهران مهاجرت نمود و همزمان با کار، به درس خواندن جهت دریافت دیپلم پایان دوره دبیرستان می پرداخت در اوایل دهه 1960 آغاز به همکاری با روزنامه های تهران ازقبیل آیندگان، اطلاعات و کیهان نمود اما اغلب نوشته ها و اشعار پخته وی در انتهای این دهه در مجلات ادبی و فرهنگی پرنفوذی چون نگین و همینطور مجلات چپگرای سهند، ارگ و کپر منتشر شد در 1969 با عاطفه گرگین، شاعر و روزنامه نگار ازدواج نمود حاصل این ازدواج، پسری بود که نامش را دامون گذاشتند دامون کلمه ای است گیلکی به معنای "پناهگاه جنگلی" که یادآور جنبش جنگل در سال های 1917 تا 1921 می باشد. مجموعه متون نظم و نثر وی بعد از مرگش در دوره انقلاب اسلامی منتشر شدند  (Gowharin, pp. 7-8, 199; Samākār, pp. 260-62.)

در نیمه دوم دهه 1960، مخالفت با حکومت و دستگاه حاکمه، تعمیق شد که بخشی از آن مرهون بی قراری فزاینده در میان روشنفکران و بخشی دیگر به علت رواج و جذابیت وضعیت های انقلابی درصحنه بین المللی بود منازعات الجزایر، کوبا و ویتنام و همینطور جنبش های دانشجویی رادیکال در آمریکای شمالی و جنوبی، تاثیر عظیمی بر روشنفکری جهان سوم که شامل ایران نیز می شد در پی داشت مسدود نمودن مجاری رساننده ی صداهای انتقادی، که اوج آن را در سرکوب کانون نویسندگان ایران در سال 1349 شاهد بودیم عوامل فعال و جوان حوزه روشنفکری را به سمت دو گروه چریکی رادیکال اصلی یعنی مارکسیست – لنینیست های فدائیان خلق و مسلمان – سوسیالیست های مجاهدین خلق سوق داد (Behrooz, pp. 51-54; Abrahamian, pp. 81-145)  اشعار و نوشته های نظری گلسرخی درباب ادبیات و هنر که عمیقا در این فضای پرشروشور ریشه داشته توسط رادیکال های جوان قرائت و از ایستگاه های رادیویی متعلق به گروه های انقلابی پخش می شد و از کمپ سوسیالیستی به سمت ایران فرستاده می شد این شاخه از ادبیات بعدها "شعر چریکی" و "شعر جنگل" که این دومی اشاره ای مستقیم به خیزش فدائیان در جنگل های سیاهکل در حوالی رشت به سال 1349داشت موسوم گردید  (see Talattof, pp. 66-134; Samākār, pp. 260-62) جزئیات دقیق و میزان حضور خود گلسرخی در فعالیت های سیاسی زیرزمینی نامکشوف مانده است

گلسرخی در نخستین روزهای آغاز سال 1352 دستگیر شد چندماه بعد و زمانی که در زندان به سر می برد حکومت اعلام کرد گروهی یازده نفر متهم به توطئه چینی برای ربایش یکی از اعضای خانواده سلطنتی را دستگیر نموده است این گروه مرکب از نویسندگان،  شاعران و فیلم سازانی نظیر کرامت الله دانشیان، محمدرضا علامه زاده طیفور بطحایی، علی سماکار، منوچهر مقدم سلیمی، ایرج جمشیدی، مرتضی سیاهپوش، فرهاد قیصری، مریم اتحادیه، ابراهیم فرهنگ رازی و شکوه فرهنگ رازی بود حکومت ادعا نمود که گلسرخی نیز به این گروه تعلق دارد (Keyhān havāʾi, 6 October 1973, p. 1).

به نظر می رسد توطئه انتسابی و بازداشت ها توسط ساواک بزرگنمایی شده باشد تا ناکامی در دستگیری رهبری پرنفوذ فدائیان را تحت الشعاع قرار دهد که ضربات و خرابکاری های آنها در اوایل دهه 1970 میلادی یک تهدید عمده برای رژیم به شمار می رفت بعدها مشخص شد دستگیرشدگان به یک گروه واحد یکپارچه تعلق نداشته و برخی از آنها حتی یکدیگر را نمی شناختند محاکمه جذاب این گروه در اواخر سال 1973 و اوایل 1974 در دادگاه نظامی رخ داد و روند آن از طریق تلویزیون ملی ایران به نمایش درآمد. ساواک تلاش نمود تا از جریان محاکمه به منظور به نمایش گذاشتن موفقیتش در مقابله با جنبش چریکی استفاده کند و پیش از شروع دادگاه نیز از شکنجه برای آماده ساختن مبارزان به اعتراف به جرایم انتسابیشان و درخواست عفو بهره برد. برخی از مبارزان به اتهاماتی که مدارک اندکی برای اثبات آن وجود داشت اعتراف و تقاضای عفو شاهنشاهی نمودند اما پنج نفر نخست، به رغم تحمل شکنجه های شدید از اعتراف سرباز زدند (Behrooz, 1999, p. 70; Samākār, pp. 172-73; Keyhān-ehavāʾi, 19 January 1974, p. 1; Eṭṭelāʿāt 23, 23, 24 January and 17 February 1974, p. 1).

گلسرخی و دانشیان در دفاعیات طولانیشان حتی از این هم فراتر رفته و از پخش تلویزیونی برای انتقاد از رژیم و فراخوان جهت تغییرات رادیکال و انقلابی برمبنای خطوط مارکسیست – لنینیستی استفاده نمودند درحالیکه دانشیان بسیار نرمتر دفاع می نمود سخنان گلسرخی، آهنگ انقلابی پرحرارتی از خود نشان می داد وی از جایگاه مارکسیستی خودش تاکید داشت براینکه، نخستین درس های انقلاب را با تبعیت از الگوی امام اول شیعیان علی بن ابی طالب و فرزندش سیدالشهداء، امام حسین فراگرفته است نهایتا سخنرانی طولانی و شدیداللحن غیرمنتظره هر دو مبارز توسط دادگاه نظامی متوقف گردید آنها در ژانویه 1974 اعدام گردیدند با وجود اینکه فدائی بودن خود را پذیرفته بودند اما این امر می توانست ناشی از توهم همدلی با چریک های فدائیان خلق بوده باشد ازاینرو هیچگونه مدرک روشنی دال براینکه این دو مبارز یا سایر اعضای گروه مذکور ربط مستقیمی به سازمان فوق سری فدائیان داشته باشند وجود ندارد

تا آنجا که به کیفیت شاعری و نوشته های تئوریک گلسرخی درخصوص ادبیات و هنر مربوط می شود ، محمد شمس لنگرودی، نویسنده تاریخ مفصل تحلیلی شعر مدرن فارسی، (IV, p. 3760), سهم وی را در چند کلمه خلاصه می کند: "پرنفوذترین رخداد در صحنه شعر چریکی، اعدام خسرو گلسرخی شاعر و نویسنده شناخته شده به سال 1974 بود او نه یک شاعر بزرگ، نه روزنامه نگاری برجسته و نه حتی یک محقق و منتقد ادبی دارای معلومات بود بلکه یک انقلابی صادق، مستحکم و بااحساس بود که به توسط سخنان بی نقصش در دفاع از توده های محروم در دادگاه نظامی شاه ، زندگی اش را به پای اعتقاداتش قربانی نمود

قبر نامشخص گلسرخی در گورستان بهشت زهرای تهران، توسط انقلابیون چپگرا در سال 1978 شناسایی و بدل به نقطه اتکاء بلافصل آنها در دستاوردهای سیاسیشان گردید  

 

Bibliography:

Ervand Abrahamian, Radical Islam: The Iranian Mojahedin, London, 1986.

Maziar Behrooz, Rebel With A Cause: The Failure of the Left in Iran. London, 1999.

Ḵosrow Golsorḵi, Biša-ye bidār, ed. Majid Rowšangar, Tehran, 1374 Š./1995.

Idem, Dast-i miān-e dešna o del, ed. Kāva Gowharin, Tehran, 1375 Š./1996.

Idem, Ey sarzamin-e man (collection of poems), ed. Kāva Gowharin, Tehran, 1373 Š. /1994.

Idem, In rasm-e to’st ke istāda bemiri (collection of poems and literary and theoretical writings), Tehran, 1357 Š./1978.

Idem, Siāsat-e šeʿr, siāsat-e honar, Tehran, 1351 Š./1972, 2nd ed., 1357 Š./1978.

Kāva Gowharin, Preface to Ḵosrow Golesorḵ, Ey sarza-min-e man, Tehran, 1373 Š./1994. pp. 1-10.

Bozorg Ḵażrāʾi, ed., Āḵerin defāʿ-eḴosrow Golsorḵi (a selection of Golsorḵi’s poems and theoretical writings), Tehran, 1359 Š./1980.

ʿAbbās Samākār, Man yak šureši hastam:Ḵāṭerāt-e zendān wa yādbud-eḴosrow Golsorḵi, Los Angeles, 2001.

Moḥammad Šams Langarudi, Tāriḵ-e taḥlili-e šeʿr-e now IV, Tehran, 1377 Š./1988.

Kamran Talalattof, ThePolitics of Writings in Iran: A History of Modern Persian Literature, Syracuse, 2000.

 

 

  • ۹۴/۱۱/۲۵
  • علیرضا فدائی پور

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی