جامعه شناسی

  • ۰
  • ۰


بناهای تاریخی در هر سرزمینی نمایانگر و معرف بخش قابل توجهی از هویت مردمان آن دیار می باشد لذا حفظ و حراست و پاسداشت این یادگارهای آبا و اجدادی در جهت استمرار و پیوستگی فرهنگی نسل ها امری ضروری و اجتناب ناپذیر تلقی می گردد

امروزه روند نوسازی و مدرنیزاسیون پرشتاب بافت های شهری بخش قابل توجهی از این میراث کهن نیاکانی را در معرض تهدید قرار داده است به چند نمونه توجه کنید:

تخریب حمام تاریخی پیرسرای رشت:

"بنای حمام تاریخی گلزار رشت متعلق به اواخر دوره قاجار که در سال ۱۳۳۴ هجری قمری ساخته شده و در محله پیرسرا(خیابان آیت الله انشایی) رشت، نزدیک به خیابان سردار جنگل(سام) و بیستون(طالقانی) قرار دارد.. این بنا در یازدهم مهر ماه ۱۳۸۳ به شماره ۱۱۱۴۸ توسط سازمان میراث فرهنگی کشور در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت اما به دلیل عدم استفاده و متروک ماندن و نیز بی توجهی مسوولین مربوطه در مسیر تخریب قرار دارد بر سر در این حمام شعری نوشته شده است که بیانگر اطلاعات مربوط به ساخت آن می باشد:

هزار و سیصد و سی و چهار از هجرت / گذشته بود که شد اختتام این حمام

باشتراک سه بحر سخا سه صاحب فضل / سه کنز جود سه کان هنر سه نیکونام

یکی زدوده احمد ز زوجه حیدر / که باقر است او را نام باقری فرجام

دو فخر حاج یکی بود حسن یک عبد اله / هر دو زبده عصرند و شهره ایام

اگر سوال نمائی ز نام معمارش / شدی به دست تقی ختم این خجسته مقام

زضع کاشی حمام اگر ز من خواهی / تمام کرد محمد پور یوسف نام "

(http://gilnegah.ir/205 )

عمارت هتل مرمر انزلی:

"ساختمانی که روزگاری پر از هیاهو بود و خبر از سرزندگی خیابان خاطره انگیز سی متری می داد امروزه و در میان بی تفاوتی رهگذرانی که بدون هیچ ترحمی از کنارش عبور میکنند چوب حراج خورده است و باید زمان را به نظاره و شماره نشست تا روز تخریب این بنای باشکوه و ساخت ساختمان های قوطی شکل و بی هویت فرا رسد."

(http://nejatebandar.blogfa.com/category/4 )

 

پل تاریخی گوراب تولم:

" پل تاریخی گوراب تولم شهرستان صومعه سرا یادگار بجا مانده از دوران قارجاریه در آستانه تخریب است. جهت پل شرقی - غربی به طول 17 متر و عرض سه متر و دارای یک دهانه با قوس جناغی است، جان پناه جنوبی تقریبا سالم مانده و ارتفاع آن 80 سانتیمتر و عرض آن 50 سانتیمتر است در حالیکه جان پناه شمالی پل تا 80 درصد تخریب شده که ارتفاع باقی مانده جان پناه در ضلع شمالی در بعضی نقاط به 30 سانتیمتر می رسد.

 

کف گذرگاه پل در گذشته سنگ فرش بوده و قسمتهای زیادی از آن بر اثر تردد وسایل نقلیه از بین رفته است، آثاری از قسمتی از قوسی کوچکتر در ضلع شرقی پل مشهود است و به تبع وجود دهانه هایی دیگر را در ساختار پل اشاره می کند که با کمی کاوش و خاکبرداری از اطراف پل این امر نیز ممکن می شود."

 

(http://www.iranboom.ir/didehban/yademan-ha/5770-pol-tarikhi-gilan-dar-aastane-takhrib.html )

خانه تاریخی کاشانی رشت:

"یکی دیگر از خانه های تاریخی و ثبت شده به شماره 31030به تاریخ هجدهم بهمن ماه 91 در فهرست آثار ملی کشور گیلان،تحت عنوان « خانه تاریخی دکتر کاشانی»،واقع در رشت-خیابان تختی –کوچه چکوشلار و متصل به کوچه عاقلی خیابان شریعتی این شهر به فهرست ابنیه تاریخی تخریب شده استان اضافه شد.

 

به گزارش ایلنا، اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری گیلان هیچ گونه اطلاعی از در حال تخریب بودن آن نداشته  تا جلوی روند تخریب این خانه تاریخی را بگیرد و مهم ترین دلیل آن عدم وجود گشت حفاظت از ابنیه تاریخی ثبت شده گیلان در فهرست آثار ملی کشور است.

 

از سوئی دیگر در پرتال اداره کل میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری گیلان، با انتشار خبری  در 26 اسفند ماه 91 بر این نکته تاکید شده که « پیگیری قضایی موضوع از طریق مراجع حقوقی به جدیت در دستور کار این اداره کل قرار گرفته است».

 

هم چنین این اداره کل که طبق قانون موظف به حفظ از آثار تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور است، در نگهداری درست از ابنیه تاریخی پس از تخریب توسط متجاوزین به دنبال برخورد با متخلفین هست و در واقع نوش دارو پس از مرگ سهراب چه سود دارد؟"

(http://aftabnews.ir/fa/news/189673 )

 

 

همچنین خانه های ارزشمندی در بافت تاریخی محله ساغریسازان و نیز چمارسرای رشت وجود دارد که معرف بخش قابل توجهی از معماری شهری گیلکی بودند و می توانست در آثار ملی  ثبت شود به خاک تبدیل شده است و امروزه به جای آنها آپارتمان های بی هویت به صورت قارچ گونه سربرآورده اند خبرگزاری ایسنا گزارش کرد که خانه ی تاریخی که در حریم بلا وسط مسجد جامع سمیع ( حاکم نصیر رشتی ) که در محله ساغریسازان رشت قرار داشت ، از خانه های ارزشمند در بافت تاریخی و در شرف ثبت میراث ملی کشور محسوب می شد. اما متاسفانه تخریب شد و آثاری از آن باقی نماند.

تخریب خانه تاریخی پاک سرشت صوفی املش:

خانه تاریخی پاک سرشت صوفی، در املش در سال 1390، به تلی از خاک تبدیل شد، اقدام به تخریب در حالی صورت گرفت که این خانه 16 شهریور 86 با شماره ۱۱۱۰۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

"براساس مستندات سازمان میراث فرهنگی کشور برای ثبت خانه پاک سرشت صوفی، ساختمان این بنا در دو طبقه و به وسیله خشت‌هایی با ابعاد ۷۰سانتی متر در محدوده پارک میرزا کوچک بنا شده بود.

 

لایه‌های مختلف روی جداره‌ها ی نما نشان از تعمیرات در دوره‌های مختلف داشت و به لحاظ تزئینات این بنا جزء پرکار‌ترین بناهای شهر املش بود.

 

ساختار و فضای این بنای ملی که اکنون ویران شده، متناسب با معماری این شهر بود و غرفه در اتصال طبقه اول بام از ویژگی‌های منحصر به فرد آن قلمداد می‌‌شد.

 

تزئینات بیرونی ساختمان مربوط به دوره متاخر بود و گچ بری‌های داخلی ارسی‌های زیبا و نقاشی‌های روی چوب در سقف برجذابیت آن افزوده بود تاجایی که وجه تمایز آن باسایر بناهای بررسی شده مبدل شده بود.

 

استفاده از قوس‌های ۲ونیم متری هم از دیگر ویژگی‌های این بنا و طاق‌های تزئینی با قوس‌های جناغی در نمای جنوبی قابل مشاهده بود.

 

اقدام به تخریب خانه تاریخی پاک سرشت در حالی صورت گرفته که طبق ماده ۵۶۴ قانون مجازات اسلامی، هر کس بدون اجازه سازمان میراث فرهنگی و برخلاف ضوابط مصوب اعلام شده از سوی سازمان مذکور به مرمت یا تعمیر، تغییر، تجدید و توسعه ابنیه یا تزئینات اماکن فرهنگی – تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی مبادرت کند، به حبس از شش ماه تا دو سال و پرداخت خسارات وارده محکوم می‌شود.

 

همچنین بر اساس قانون، فرمانداران در قلمرو ماموریت خویش به عنوان نماینده عالی دولت، مسئولیت اجرای سیاست‌های عمومی کشور را در ارتباط با موارد زیر برعهده دارند:

 

وزارتخانه‌ها و موسسات و شرکت‌های دولتی و سایر دستگاه هائی که به نحوی از بودجه عمومی دولت استفاده می‌کنند، نهادهای انقلاب اسلامی، نیروهای انتظامی، شوراهای اسلامی شهر و شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیر دولتی."

(http://aftabnews.ir/fa/news/138341 )

حمام تاریخی گلشن لاهیجان:

حمام ملی گلشن نخستین حمام ثبتی در فهرست آثار ملی گیلان محسوب می شود که در آستانه تخریب قرار دارد

(http://www.ghatreh.com/news/nn26186274 )

آنچه که در بالا اشاره شد تنها بخش اندکی از کل روند تخریب آثار و بقایای تاریخی گیلان محسوب شده و به عبارتی نوک کوه یخ است که سربرآورده اگر آثار تاریخی گیلان با همین رویه تخریب شوند طی چند سال آینده ، دیگر اثری تاریخی برجای نمی‌ماند.

بسیاری از این بناها از لحاظ گردشگری، تاریخ، هنر و معماری گذشته دارای اهمیت قابل توجهی بوده اند به نظر می رشد صرف اتکاء به ظرفیت های دولتی و نهادهایی از قبیل میراث فرهنگی جهت حفظ این آثار یک طرح شکست خورده باشد و راه حل اساسی در جلب مشارکت عمومی، فعالیت نهادهای مردم نهاد (NGO) در این راستا، اطلاع رسانی گسترده در رسانه ها و فضای مجازی،شکل دهی افکار عمومی و استفاده از ظرفیت های بالقوه حوزه عمومی نهفته است

به واقع مردم باید آموزش دیده و در صیانت و حفظ آثار فرهنگی و تاریخی مشارکت و د خالت داده شوند. نمونه این کار را می توان در پروژه احیای لاک پشتهای جزیره قشم دید که با آموزش و همکاری مردم محلی از نابودی آنها جلوگیری شد و به منبعی برای ایجاد درآمد مردم محلی شد.  از این منظر بسترسازی جهت شکل گیری انجمن های داوطلبانه با هدف جلب حمایت مادی و معنوی مردم و افزایش مشارکت همه جانبه عموم مردم در زمینه پژوهش، حفظ، احیاء، معرفی و آموزش میراث فرهنگی ضروری به نظر می رسد انجمن‌های میراث فرهنگی نهادی است، ملی- فرهنگی و غیرانتفاعی، وابسته به سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که بر حسب ضرورت و تشخیص سازمان در مراکز استان‌ها، شهرستان‌ها، بخش‌ها و روستاها یا برای موزه‌ها و آثار تاریخی تشکیل می‌شود. آشنایی با قوانین و مقررات ناظر به پژوهش، حفظ و احیا، معرفی و آموزش میراث فرهنگی کشور و فراهم کردن زمینه‌های لازم برای انتقال آن به عموم، بحث و بررسی و ارائه مشاوره فرهنگی و اجتماعی به منظور اجرای مطلوب برنامه‌های پژوهش، حفظ و احیا، معرفی و آموزش میراث فرهنگی در حوزه عمل خود با توجه به مقتضیات و امکانات محل و پیشنهاد آن به سازمان، سعی در شناسایی و شناساندن وجوه ناشناخته میراث فرهنگی محل از مهم‌ترین وظایف و اختیارات انجمن‌های میراث فرهنگی به شمار می‌رود. تشویق و ترغیب مردم به رعایت احترام به میراث فرهنگی و حفظ و صیانت از آن، مشورت و پیدا کردن راه‌های عملی برای جلوگیری از هر گونه اقدام غیر قانونی در زمینه حفاری‌های غیر مجاز، تخریب آثار تاریخی، خرید و فروش اموال فرهنگی و پیشنهاد آن به سازمان، بررسی روش‌های جلب مساعدت‌های مادی و معنوی مردم، همکاری با هیئت‌های تخصصی و کارشناسان و بازرسان اعزامی از سوی سازمان و... از دیگر وظایف این انجمن‌ها به شمار می‌رود. اینتشکل ها می توانند نقش مهمی در انتشار اخبار صحیح میراث فرهنگی بین مردم از طریق شبکه های اجتماعی ایفا کنند.

تقویت واحد حقوقی سازمان میراث فرهنگی نیاز و راهکار دیگر این هدف است تا بتوان ازلحاظ حقوقی دفاع خوبی از میراث فرهنگی استانمان به عمل آورد.

ضمن اینکه باید توجه داشت به دلیل اقلیم مرطوب و بارندگی های فراوان در منطقه ،سرعت فرسودگی بناها به طور طبیعی بالاتر بوده و بیشتر در معرض تخریب قرار می گیرد

میراث بر جای مانده از گذشتگان در مطالعهٔ تاریخ بشر موثر هستند. حفظ آن‌ها نیازهای گذشتگان را بازگو می‌کند و در پس هر یک داستانی نهفته است. از دیدگاهی دیگر حفظ آثار می‌تواند به اعتبارسنجی خاطرات گذشتگان کمک کند.

چگونگی حفظ هویت تاریخی در شهرهای مدرن دغدغه ای است جهانی. در تمام شهرهای معاصر که به سرعت پیشرفت می‌کنند بیشترین نگرانی‌ها در نگهداری از هسته‌های تاریخی شهرهاست. موضوع مهم این است که یاد بگیریم چگونه می‌توان میان نیاز وافر برای حرکت به سمت شهرهای مدرن و حفظ عناصر تاریخی تعادل ایجاد کرد هسته‌های تاریخی شهرهای مدرن را نباید از زندگی خالی کرد و تنها نگاه موزه‌ای به آنها داشت

در طی سال های اخیر خانه بازرگانی رشت توسط شهرداری تخریب شده سرای میخچی این شهر هم طی حکم دیوان عدالت اداری از ثبت آثار ملی برون آمده اگر آثار تاریخی گیلان با همین رویه تخریب شوند طی چند سال آینده ، دیگر اثری تاریخی برجای نمی‌ماند

  • ۹۴/۰۶/۲۶
  • علیرضا فدائی پور

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی