جامعه شناسی

  • ۰
  • ۰

این مقاله در 22 دسامبر 2014 در گاردین Guardian منتشر گردیده که سرشار از بینش های غنی جامعه شناختی و انسانشناختی در خصوص تغییرات اجتماعی است که روستاهای دورافتاده کوهستانی گیلان در دهه اخیر به خود دیده اند این مقاله توسط اینجانب ترجمه گردید:

ساخت جاده های جدید، روستاهای دهقانی و دورافتاده ایران را در معرض جمعیت های انبوه شهری  قرار داده که درپی شکار بهشت روستایی اند اما با خود بیماری های شهرگرایی را که تهدیدکننده بهشت رویایی روستایی است به همراه آورده اند

اخیرا در روستایی به نام لوماوشت، واقع در راس جاده اسالم به خلخال واقع در استان شمالی گیلان، بودیم جایی که مردان به چرای دام و زنان به تمیز کردن پشم های چیده شده مشغول بودند مه غلیظی، سرتاسر فضا را پوشانده و سردشدن هوا اغلب روستاییان و احشامشان را به پایین کوهستان البرز به منظور گذراندن زمستان کشانده بود در طی ییلاق، دامداران در کلبه هایی کوچک، زندگی می کنند اما وجود ویلاهای تازه ساخت مربوط به ایام تعطیلات در آن حوالی خبر از نزدیک شدن صدای غرش توسعه می دهند درست در بالای تپه در سمت راست آن، پایه های یک سازه ساختمانی که توسط یک تاجر اصفهانی بنا شده سربرآورده است

"خانم لطفا فیلم هایتان را نمایش دهید نشان دهید که روستایمان پیش از اینکه تهرانی ها و اصفهانی ها اینجا را بگیرند چگونه بود؟‍"

این سخن را یک مرد جوان خطاب به فیلمبرداری گفت که یک دهه قبل در حال ساخت یک مجموعه تلویزیونی در این منطقه بود

"آن فیلم ها مدرکی است دال براینکه این منطقه در گذشته به چه شکل بوده است"

کیلومترها دورتر از دریای کاسپین، لوماوشت به علت چشم انداز روستایی مسحورکننده اش "بهشت روی زمین" خوانده می شود صبحگاهان، گاوها درکنار جاده می چرند و الاغ همچنان یک شیوه مطلوب حمل و نقل محسوب می شود فیلمسازانی همچون علی محمد قاسمی، مهرداد اسکوئی و محمدعلی طالبی در طول دو دهه گذشته در این منطقه کار کرده اند و به دلیل ساخته های همین افراد بود که بسیاری از مردم برای نخستین بار، البسه سنتی زنان تالشی را که چشم انداز مناظر جاده اسالم – خلخال را مزین می سازد به نظاره نشستند اما هرچقدر که ارتباطات با بازدیدکنندگان برخاسته از پایتخت گسترده تر گردید به موازات آن بومیان لوماوشت نیز مجبور به تجربه کردن فضای مدرنیته گردیدند

پایین تر از ویلای تاجر مذکور، یک زن جوان محلی مشعول درست کردن "سیرتره" برروی بستری از آتش ایجاد شده توسط هیزم است : سیر سرخ شده شده در کره و حبوبات که همراه با برنج صرف می شود او دخترخوانده یکی از دامداران محلی است که پس از اینکه یک مینی بوس با سرعت زیاد کل گله او را زیر گرفت به پخش اخبار ناسیونالیستی می پردازد پس از آن خانواده مجبور شد کل احشام خود را بفروشد

زن مزبور می گوید: "زندگی ما به کلی تغییر کرده است" و ادامه می دهد: "پدرخوانده و جد من از پیش مالک گله بودند اما حالا مجبوریم در شهر به مشاغل غیرعادی بپردازیم"

هنگامی که درمی یابد یکی از اعضای گروه ما فیلمساز است درخصوص چگونگی بازیگر شدن به پرس و جو می پردازد و توضیح می دهد: "دوستی دارم که به تازگی از دانشگاه فارغ التحصیل شده است و می خواهد بازیگر شود اما نمی خواهد کارش را با تلویزیون آغاز کند چگونه می تواند این کار را انجام دهد؟"

در خرجگیل روستای کوچک دیگری واقع در حاشیه جاده اسالم – خلخال، آلاچیق عموناظم به خاطر آش دوغ، سبزیجات و جوجه کبابش مشور است عموناظم  به عنوان یک کار فرعی، به واسطه گری فروش زمین و ملک برای غیربومیان می پردازد

عموناظم می گوید: "یک مشتری تهرانی داشتم به او کمک کردم قطعه زمینی به وسعت 600 مترمربع به چنگ آورد خدا مرا ببخشد او یک .... بود شرم باد بر من که مرتکب این اشتباه بزرگ شدم"

از مدت ها پیش روستاهای ساحلی و کوهستانی شمال ایران یک مقصد محبوب برای شهرنشینان فراری از ترافیک و آلودگی جهت گذراندن تعطیلات بود استان مازندران که به تهران نزدیک تر است بدل به سرزمین گذران تعطیلات گردیده است یک مغازه دار اهل ساری، مرکز استان مازندران می گوید: "ما درگذشته تولیدکننده اصلی برنج در کشور بودیم پس از آن شالیزارهایمان را فروخته و بر فراز آنها ویلا ساختیم و الان مجبوریم برنجمان را وارد کنیم"

در سراسر مازندران، چشم اندازی از شهرک های ویلایی مخصوص گذران تعطیلات دیده می شود نقاط کوهستانی گیلان از تهران دورتر بوده و به خاطر جاده های کم تر در معرض دسترس پیچ درپیچش از غرش توسعه گردشگری در امان مانده بود اما بزرگراه جدیدالتاسیسی که تهران را به رشت مرکز گیلان متصل می سازد دسترسی بدانها را سهل تر نموده است امکاناتی نظیر آب لوله کشی، گاز و برق که تا پیش از این در روستاهای دورافتاده موجود نبودند ارزش املاک را بالا برده است تب خرید و فروش داغ است حتی زمانی که درخصوص مخاطرات توسعه بحث می کردیم دو نفر از گروه خودمان درخصوص نحوه خریداری زمین در این ناحیه پرس و جو می نمودند

برگردیم به خرجگیل، عموناظم شکایت می کند که روستا هنوز فاقد لوله کشی گاز است هنگامی که 5 سال پیش استانداری، آب لوله کشی و برق را بدین ناحیه آورد فقدان گاز باعث شد تا بهاء زمین پایین باشد عموناظم می گوید: "درحال حاضر قیمت یک قطعه زمین در اینجا بین 80 تا 100 هزار تومان درهرمترمربع است اما اگر گاز بود بهاء آن ده و یا حتی بیست برابر می شد"

هنگامی که جاده را بالا می رویم در ابتدا به لوماوشت و پس از آن به اسبه هونی می رسیم10سال پیش دراینجا تنها تعداد کمی کلبه چوبی وجود داشت که در طول تپه پراکنده شده بودند درحال حاضر، تعداد زیادی خانه با مدل سقف های قرمز چینی  سربرآورده اند

گردشگران به خاطر کته کباب معروف اسبه هونی-برنج خمیرمانند شمالی همراه با گوشت بره کبابی و کره تازه- بدینجا می آیند

تا یک دهه پیش روستا تنها چیزهایی را که خود تولید می کرد مصرف می نمود و ارتباط محدودی با جهان خارج داشت

فاضلاب انسانی روستائیان به چاه های گودال مانند هدایت و پسماندها سوزانده و یا به عنوان کود استفاده می شد اما آمدن گردشگران فرهنگ استفاده از کالاهای مصرفی را با خود آورد درحالیکه در این نقطه هیچگونه سیستم جمع آوری پسماند به منظور پاسخگویی وجود نداشت

در اسبه هونی، حاشیه تپه از کیسه های پلاستیکی ، بطری های خالی نوشابه و لفافه غداهای بسته بندی شده لبریز گردیده است

در گذشته، محلی ها این پسماندها را باخود می بردند و و پس از جمع کردنشان می سوزاندند آن روزها بوی تعفن ناشی از سوختن پلاستیک در فضا پخش می شد یکی از اعضای شورای روستا، بابت این موضوع، روستا ، استانداری و همینطور سازمان حفاظت از محیط زیست را مورد شماتت قرار داد هر روستا دارای یک دهیار است که منتخب شورای روستا بوده و به عنوان نماینده استانی برای یک دوره4ساله خدمت می کند به گفته اعضای شورای روستا دهیار اسبه هونی تنها درهنگام تابستان و رونق گردشگری سروکله اش پیدا می شود

هنگامی که در امتداد شمال شرقی همان مسیر به سمت آستارا و اردبیل پیش رفته و جنگل ارسباران را طی می کنیم روستاهایی کهن را مشاهده می کنیم که در خوشه هایی به هم پیوسته قرار گرفته و نشانه های دیگری از شهری شدن را نشان می دهند منطقه ای که غنی از چوب های جنگلی است روستائیان به طور سنتی آلونک های چوبی را با مواد اطرافشان می سوزانند این روزها الوار را اغلب به صورت غیرقانونی به تهران انتقال می دهند و خانه ها توسط آلومینیوم و بتون بازساخته می شوند

یک استادکار در خرجگیل می گوید: "دلم برای خانه های قدیمی تنگ می شودچرا که راحتتر بوده و به سادگی گرم می شدند .... به ما گفته شد که شیوه جدید امن تر و مدرن تر است نزدیکانمان از ما می خواهند که آن خانه های قدیمی دهاتی را عئض کنیم"

آستارا واقع در شمال شرقی اسالم زمانی به خاطر خانه های ساحلی همراه با پنجره های چوبی و سقف های سرامیکش معروف بود در دوران احمدی نژاد دولت وام 8میلیون تومانی به منظور نوسازی منازل تخصیص داده بود روستائیان، خانه هایشان را ریختند اما موفق نشدندبه طور کامل از پس هزینه های ساخت خانه جدید برآیند به منظور تکمیل ساخت این خانه های جدید مجبور شدند بخش قابل توجهی از اراضیشان را به منظور ساخت ویلاهای فصلی بفروشند در نتیجه امروز این خانه ها از آلومینیوم و بتون آرمه بدون هیچگونه نمای بیرونی زیبا ساخته شده و درست کنار ویلاهای تابستانی لوکس با نمای بیرونی موسع قرار گرفته اند

با یک زوج مالک ویلا که هردو پزشک اهل تهران و دارای فرزندان محصل در دانشگاه بودند صحبت می کردم همسر خانواده می گفت: "ما عاشق این محل هستیم ، چراکه از شر دود، آلودگی و ترافیک خلاص می شویم " هنگامی که از وی پرسیدم : آیا فکر نمی کنید نفس حضور شما باعث نابودی این محیط می شود شانه هایش را بالا انداخته می گوید: "اگر ما این ملک را نمی خریدیم یکی دیگر می خرید"

همراه با توسعه، تصادم فرهنگی نیز می آید روستائیان خوگرفته با حمل و نقل الوار به توسط الاغ ناگهان درحیاط خلوتشان با پورشه مواجه می شوند یک کشاورز اهل خرجگیل که به منظور برآمدن از پس هزینه های ساخت مسکن جدیدش قطعه ای از زمینش را فروخته بود شکایت کنان به من می گوید: "مرد و زنی آمدند و من تصور می کردم آنها زوج هستند اما هم اکنون می بینم که او هر روز زن جدیدی را با خود بدینجا می آورد خدا مرا ببخشد "

یک روستایی اهل لیسار که علی رغم فشار خانواده اش حاضر نشد زمین آبا و اجدادی اش را بفروشد می گوید: "روستایی ها ملکشان را فروخته و به شهر می روند و آپارتمان کوچکی اجاره می کنند" او خطاب به من ادامه می دهد: "دوسال پیش مردجوانی زمینش را فروخته، با پول آن ازدواج نمود و به عنوان کاگر ساختمانی به تهران رفت . آنهازیرزمین کوچکی را در جنوب تهران اجاره نموند اما هنگام زمستان در منزلشان به علت گازگرفتگی ازدنیا رفتند"

  • ۹۴/۰۶/۲۶
  • علیرضا فدائی پور

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی