جامعه شناسی

  • ۰
  • ۰

کتاب «الابانه» نوشته ابوجعفر محمدبن یعقوب هوسمی که حدود 1200 صفحه است به شکل نسخه خطی و چاپ نشده موجود است که حاوی مطالب فراوانی درباره تاریخ و فرهنگ گیلان قدیم به ویژه شهر هوسم (رودسر کنونی) و مناطق شرقی گیلان می باشدیکی از ویژگی های برجسته کتاب الابانه جملات و واژه های گیلکی در آن است و با توجه به اینکه کتاب در قرن پنجم هجری نوشته شده می توان آن را نخستین متن گیلکی در تاریخ ایران داست. جالب است بدانیم که کتاب الابانه و نویسنده آن در میان شیعیان زیدی جهان به ویژه زیدیان یمن که بالغ بر ده میلیون نفر می باشند  از شهرت و احترام بسیاری برخوردار بوده  و شهر هوسم نیز در میان آنان بسیار شناخته شده است.

یکی از نفیس‌ترین و کهن‌ترین نسخه‌های الإبانه، در کتابخانة مجلس شورای اسلامی (نسخة شمارة 235 مجموعة امام‌ جمعة خویی) نگهداری می‌شود. برای دسترسی بهتر اهل تحقیق به این نسخة ارزشمند، کتابخانة مجلس شورای اسلامی تصویر کامل این دستنوشت را در یک لوح فشرده تهیه نموده است

محنوای اصلی کتاب به مباحث فقهی مذهب زیدی اختصاص دارد در عین حال در لابه لای سطور آن اطلاعاتی درباره تاریخ و فرهنگ گیلان قدیم قابل استنباط است

نویسنده کتاب یعنی ابوجعفر محمد بن یعقوب قرشی هوسَمی (م 455)، از فقهای بزرگ عصر ناصر اطروش و قاضیِ دستگاه الناطق بالحق ابوطالب یحیی بن حسین هارونی (م 424) بوده است.

برخلاف زیدیان قاسمیِ شمال ایران که با انتقال به یمن حیات اعتقادی و فرهنگی خود را استمرار بخشیدند، ناصریان در ایران باقی ماندند تا آنکه اندک اندک در میان امامیه استحاله شدند و ظاهراً پس از قرن دهم به کلی از میان رفتند.  البته برخی متون زیدیان ناصری به یمن منتقل شد، اما سنت علمی آنان با انقراضشان در شمال ایران از میان رفت. الإبانة متنی است از سنت مکتوب زیدیان ناصری در شمال ایران؛ سنتی که به گواهیِ نسخ خطیِ باقی‌مانده، تا قرون نهم و دهم در غرب مازندران و شرق گیلان پابرجا بود. 

معادلهایی که هوسمی برای برخی عبارات عربی می آورد نیز جالب توجه است به عنوان مثال، آنجا که می‌نویسد: « ... و لابدّ أن یشترط عُمْرَهُ فیقول بالعربیة: ما عِشْتَ، أو بالفارسیة: دا تو زیوی».  ساختار و آواهای عبارت گویشیِ «دا تو زیوی» (به زبان گیلکی؛ به معنای: تا تو بزییی/ تا تو زیست کنی/ تا تو زنده باشی) در الإبانة هوسمی، با ساختار و آواهای بخش‌های گویشیِ تفسیر کتاب‌الله (ابوالفضل بن شهردویر دیلمی) که قریب یکصد و پنجاه سال بعد در همان سنت علمیِ محلی پدید آمده، همانندی‌ دارد

  • ۹۴/۰۶/۲۵
  • علیرضا فدائی پور

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی