جامعه شناسی

  • ۰
  • ۰


آنچه درپی می آید ترجمه مقاله ای است که در گاردین gaurdian به تاریخ 11 مارس 2015 منتشر و توسط اینجانب به فارسی برگردانده شده است نویسنده در این مقاله شیوه زیست و معیشت پرزحمت و مشقت بار صیادان دریای کاسپین و معضلات ناشی از آلودگی دریا و اثرگذاری آن بر روی ماهیان را با نگاهی  انسانشناختیAnthropologic به تصویر می کشد صیادی همواره یکی از شیوه های تولید و معیشتی غالب در مناطق گیلان و مازندران بوده است و به برکت وجود دریا و نیز رودخانه های پرآبی نظیر سفیدرود همواره از رونق برخوردار و قدمت آن به درازنای تاریخ این سرزمین است تا جایی که در شجره النسب شاهان دیلمی آل بویه جد آنها بویه را ماهیگیر می دانستند به نظر می رسد از آن گذشته خرده فرهنگ صید و صیادی و فولکلور وابسته بدان یکی از غنی ترین حوزه هایی است که از منظر انسانشاختی Anthropologic می تواند مورد امعان نظر پژوهشگران حوزه فرهنگ عامه قرار گیرد بحران آلودگی دریا و نیز رودخانه های گیلان و مازندران این شیوه معیشتی و خرده فرهنگ مربوط بدان را در معرض زوال و نابودی قرار می دهد به گونه ای که به نظر می رسد با تداوم فرایند آلودگی دریا هزاران شغل در حوزه صید و صیادی از بین خواهد رفت و ضربه دردناک دیگری بر پیکره نحیف اقتصاد استانهای حاشیه دریای کاسپین وارد خواهد آمد:

در ساعات اولیه صبح، هنگامیکه در سرمای سوزناک، بادهای سردی بر بستر آب دریا پیش از طلوع خورشید می وزد ماهیگیران ملبس به پوشش های پلاستیکی طویل و ژاکتهای ضخیم دور هم جمع می شوند تا روز نخست فصل صید را آغاز نمایند تنوع آنها به گونه گونی خاستگاههای جغرافیایی است که بدان تعلق دارند پیر و جوان، چشم آبی و سیه چرده، چاق و لاغر و... سه قایق کوچک هرکدام یکی از گوشه های تور را به سمت دریا می کشند هنگامه زمستان است و آب دریا سردتر از همیشه. برای ماهیگیر بودن در دریای کاسپین نمی بایستی که از سرما شکایت کرد

ازاینرو این ماهیگیران صبر پیشه می کنند برای ساعتهای مدید، آنها که در قایقند به نظاره تور می نشینند درحالیکه آنها که در ساحلند به جلو و عقب گام برداشته و یا بر پشت تراکتور نشسته و سیگاری دود می کنند ماهیگیر دریای کاسپین فقط فردی نیست که ماهی به دست می آورد بلکه بیشتر از آن کسی است که صبر و سکوت پیشه می کند

علی یک ماهیگیر پیر 64 ساله که اصالتا زاده روستایی در آذربایجان شرقی است  که به مدت 35 سال است پاییز و زمستان به اینجا می آید با همان چشمان آبی نافذش به من نگریسته می گوید: "به من نگاه کن ما فقیر و گرسنه هستیم انتهای فصل صید در پیش است" در پرتو طلوع آفتاب، محل زخم بالای چشم راستش می درخشد دریا مداوما نقشش را قلم زده است در ارتباط با این اثر زخم می گوید: "بر اثر یک حادثه در هنگام ماهیگیری رخ داد"

در این گروه از صیادان ، شماری ماهیگیر روستایی و کشاورز اهل آذربایجان شرقی حضور دارند که به مدت دو دهه است که ماهیگیری در نیمی از سال درآمد مکملشان به شمار می رود فصل صید در اینجا از اوایل اکتبر آغاز شده و تا اواسط آوریل ادامه می یابد چنانچه روند رو به کاهش تعداد ماهیان تداوم پیدا کند این صیادان به زودی مجبور خواهند شد دنبال شغل دیگری بگردند

سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد گزارش می دهد که ماهی سفید دریای کاسپین که یکی از پرشمارترین ماهیان این دریاست در دهه 1990 در قیاس با دهه 1950 از 1250 تن در سال به 210 تن تقلیل یافته است

دو دلیل عمده برای این امر وجود دارد: ماهیگیری بی رویه و آلودگی

سواحل دریای کاسپین که بین پنج کشور ایران، روسیه، ترکمنستان، آذربایجان و قزاقستان مشترک است در شرایطی بحرانی قرار دارد سالیانه بالغ بر 120هزار تن آلاینده فقط توسط تانکرهای نفتی در آن سرازیر می گردد فاضلاب شهرهای حاشیه دریا آلودگی ها را تشدید می نماید

به واقع، وسعت این دریاست که این تهدیدات را پنهان می سازد

تنها و تنها وسعت بی پایان آبها قرار دارد که این مردان ماهیگیر در انتظار رزق روزانه شان به سر می برند در این تعاونی صیادی مستقل کوچک واقع در علمده مازندران عایدی حاصل از هرصیدی مابین 88 تن تقسیم می گردد تنها پنج تن از درآمد بالاتری برخوردارند که عبارتند از: رئیس تعاونی و افراد انگشت شماری در اطراف او که کار تخصصی انجام می دهند حمید یکی از این افراد است خالکوبی های بالای بازوانش حاکی از اعتماد به نفس بالایش بوده ساکت و کم حرف است در همان حین که مشغول مرمت تورهاست سیگاری به گوشه لب خود دارد امسال 10 مرد جوان از روستاهای حاشیه جاده اسالم به خلخال در استان همجوار گیلان خانه های خود را ترک و به تعاونی ملحق شدند مجید 21 ساله است به نرمی سخن می گوید موهای فرفری بلوند و چشمانی به رنگ سبز روشن دارد نیمی از سال را به کارهای ساختمانی می پردازد اما اکنون در جستجوی زندگی بهتر به مازندران آمده است یک سالی می شود که مشغول به این کار است

علی 64 ساله به وی اشاره نموده و می گوید: "او بدترین زمان را برای کار انتخاب نمود پارسال همین موقع بعد از سه ماه کار هریک از ما حدود یک میلیون تومان کاسبی کردیم امسال در همان مدت تنها پانصدهزار تومان به دست آوردیم دریا ماهی ندارد"

در همان حین که درحال صحبت بود مردانی مشغول خالی کردن تورها بودند که فرایندی طاقت فرساست که شامل کشیدن تورها وجب به وجب به کمک تراکتور است تراکتو، اندکی به جلو می راند و ماهیگیران آن بخش از تور را که نزدیکتر به ساحل است می کشند ماهیان را جدا نموده و در یک سبد قرمز قرار می دهند ماهیان کوچک مجددا به دریا بازگردانده می شوند

این فرایند بیش از یک ساعت به طول می انجامد پول حاصل از فروش ماهیان این سبد عایدی ماهیگیران از این مرحله را تشکیل می دهد هنگامیکه در پایان، تور به طور کامل تخلیه گردید ملاحظه می شود که ماهیان اندکی صید گردیده است این سبدها که می بایستی پر باشند تقریبا خالی هستند

احمد یکی از این ماهیگیران که 41 ساله است درحالیکه سرش را به علامت تاسف تکان می دهد می گوید: این فصل کلا به همین منوال بوده است

این ماهیگیر، صورتی مدور و فربه داشته و درهنگام صحبت دستهایش را به این طرف و آن طرف تکان می دهد بازوانی ستبر و پرزورو قیافه ای شبیه سرآشپز یک رستوران که سالیان مدیدی است در آشپزخانه مشغول به کار بوده است چهار فرزند دارد که سه تایشان مدرسه می روند و یکی دیگر در خدمت سربازی به سر می برد می گوید: "همسران مثل سابق نیستند شما دیروقت از سرکار به خانه می روید و آنها هنوز بیرون از خانه به سر می برند"

کلیه این مردان به عنوان اعضای تعاونی تحت پوشش  بیمه های درمانی هستند اما شرایط کاری ناگوار است

احمد می گوید: "در حال حاضر همگی ما بوتهای پلاستیکی می پوشیم چنانچه این بوتهای پلاستیکی را از پاهایمان خارج کنیم ملاحظه خواهید نمود نصف این مردان تاولهای زشتی بر روی پا و ساقهایشان به وجود آمده

سرمای  آب باعث بدترشدن این ضایعه می گردد و چنانچه به لحاظ بدنی قادر به ادامه کار نباشید کنارگذاشته می شوید"

کمردرد، اثرات زخم ها و بیماری تنها سه مشکل از مجموعه مشکلاتی است که این مردان از آن رنج می برند

چندصد متر آن طرفتر از جایی که این مردان مشغول کار هستند و در امتداد خط ساحلی تاجایی که چشم کار می کند ویلاهای مجلل سربرآورده است بنا به گفته ماهیگیران فاضلاب این ویلاها به دریا سرازیر می شود

هنگامیکه تور تخلیه می گردد ماهیان را به نزدیکترین بازار برده و به فروش می رسانند پیش از شروع صید در عصر اغلب ماهیگیران به کومه های خود می روند تا دمی بیاسایند ژاکتها و لباس های کار خود را می شویند هر پنج ماهیگیر در یکی از این کومه ها سکونت دارند  این استراحتگاه کوچک که در یک قطعه زمین کوچک مابین دو ویلای مجلل قرار دارند با وجود محدود بودن فضا بسیار تمیز هستند

در بازار کسی که بالاترین قیمت را پیشنهاد نماید ماهیان را تصاحب کرده و با افتخار در پیشخوان مغازه خود قرار می دهد باقر که یک مغازه دار فروشنده ماهی است برایم توضیح داد که چگونه تازه بودن ماهی را چک می کند او یک ماهی را از سبد برداشته با یک دستش به طور عمودی نگه می دارد و می گوید: به خمیدگی اش دقت کن به سختی از دست می افتد و این به شما می گوید که این ماهی تازه است

پرطرفدارترین ماهیان در اینجا ماهی سفید کاسپین، سوف، کفال، اوزون برون که یک ماهی خاویاری اصلی است-  می باشد گرچه صید اوزون برون در این فصل به علت اینکه در معرض خطر انقراض قرار دارد ممنوع است اما تنها کافی است که از یک مغازه دار در بازار ماهی فروشان تقاضای اوزون برون نمایید و اگر هم نداشته باشند با یک تماس تلفنی برایتان فراهم می کنند اوزون برون کبابی یک غذای فوق العاده لذیذ است مالک یکی از ویلاها اهل تهران که در بازار با او آشنا شدم به من گفت: "طعم اوزون برون شبیه جوجه کباب و همراه با وودکا فوق العاده دلچسب است " او نیز منتظر یک تلفن از سوی صاحب مغازه بود که این ماهی را برای میهمانی اش فراهم کنند

  • ۹۴/۰۶/۲۴
  • علیرضا فدائی پور

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی